در مدیریت سیستمهای لینوکس، اطلاع دقیق از مشخصات سختافزار و پیکربندی کلی سیستم یکی از نیازهای اساسی هر مدیر یا کاربر حرفهای است. اطلاعات مربوط به پردازنده، حافظه، دیسکها، بایوس، نسخه کرنل و سایر قطعات سختافزاری میتواند در تصمیمگیریهای سختافزاری، عیبیابی و بهینهسازی سیستم بسیار کاربردی باشد.لینوکس ابزارهای زیادی برای جمعآوری این اطلاعات ارائه میدهد، از دستورات ساده خط فرمان گرفته تا ابزارهای تخصصی که میتوانند گزارش جامعی از سیستم به دست دهند. استفاده از این ابزارها به شما کمک میکند تا بدون نیاز به نصب نرمافزارهای گرافیکی، تمامی اطلاعات مورد نیاز را در محیط ترمینال جمعآوری کنید.
در این مطلب پرکاربردترین و مفیدترین دستورات را بررسی کرده و نحوه استفاده از هر یک را با مثال نشان میدهیم.
بررسی نسخه سیستم عامل و کرنل
برای نصب، بهروزرسانی، خطایابی و هماهنگی با نرمافزارها، دانستن نسخه سیستم عامل و کرنل بسیار مهم است.
نمایش نسخه کامل سیستم عامل
cat /etc/os-release
این دستور نسخه کامل توزیع لینوکس، نام توزیع، نام نسخه و سایر اطلاعات مفید در مورد سیستمعامل را نشان میدهد.
نمایش نسخه کرنل
uname -r
این دستور شماره نسخه کرنل لینوکس را برمیگرداند. برای نمایش کامل اطلاعات کرنل میتوان از دستور زیر استفاده کرد:
uname -a
اطلاعات پردازنده (CPU)
مشخصات پردازنده مانند مدل، تعداد هستهها، سرعتها و ویژگیهای دیگر برای شناسایی قدرت پردازشی سیستم اهمیت دارد.
نمایش جزئیات CPU
lscpu
این دستور اطلاعاتی مانند:
- نوع معماری پردازنده
- تعداد هستهها و رشتهها
- میزان کش
- سرعتهای مختلف پردازنده
را نمایش میدهد.
نمایش اطلاعات CPU با فایل proc
cat /proc/cpuinfo
این روش اطلاعات بسیار جزئیتر درباره هر هسته پردازشگر ارائه میدهد و برای تحلیل دقیقتر کاربرد دارد.
اطلاعات حافظه (Memory)
بررسی وضعیت حافظه سیستم به شما کمک میکند به سرعت متوجه شوید چه مقدار حافظه فیزیکی و مجازی در دسترس است.
نمایش اطلاعات حافظه
free -h
علامت -h باعث میشود که خروجی بهصورت قابلخواندن برای انسان (Human-Readable) نمایش داده شود، یعنی اندازهها با واحد مناسب مثل GB یا MB نمایش داده خواهند شد.
نمایش جزئیات بیشتر حافظه
cat /proc/meminfo
این صفحه به صورت کامل جزییات حافظه را ارائه میدهد که برای آمار دقیق بسیار مفید است.
بررسی دستگاههای ذخیرهسازی (Storage)
دستگاههای ذخیرهسازی میتواند شامل هارددیسکها، SSDها و درایوهای دیگر باشد. دانستن اینکه چه دستگاههایی در سیستم موجود است و چگونه پارتیشنبندی شدهاند، در مدیریت دیسک اهمیت دارد.
مشاهده دیسکها و پارتیشنها
lsblk
این دستور، دیسکهای موجود و پارتیشنهای آنها به همراه اندازه، نوع و محل اتصال (mount point) را نمایش میدهد.
مشاهده جزئیات دیسک
fdisk -l
استفاده از این دستور نیازمند دسترسی ریشه است و اطلاعات دقیقی درباره پارتیشنها و نحوه ساختار دیسکها ارائه میدهد.
مشاهده فضای دیسک استفادهشده
df -h
این دستور میزان فضای استفادهشده و آزاد سیستم فایلی را نشان میدهد.
اگر به دنبال یک راهکار میزبانی قدرتمند هستید، سرور مجازی پارسدو با امکان انتخاب سیستمعامل دلخواه و تحویل آنی در ایران، فرانسه، آلمان، هلند و آمریکا، انتخابی هوشمندانه است.
اطلاعات کارتهای شبکه
برای عیبیابی شبکه، مشاهده کارتهای شبکه و پیکربندی آنها ضروری است.
نمایش کارتهای شبکه
ip addr
این دستور اطلاعاتی در مورد تمام اینترفیسهای شبکه و آدرسهای IP اختصاص داده شده به آنها ارائه میدهد.
مشاهده اطلاعات آدرسهای شبکه
ip a
این یک نسخه کوتاهتر از دستور قبلی است که خروجی قابلفهمی ارائه میدهد.
نمایش پیکربندی شبکه با ifconfig
در برخی سیستمها نیز میتوان از دستور زیر استفاده کرد:
ifconfig
اگر این دستور نصب نشده باشد، با نصب بسته net-tools قابل دسترسی میشود.
مشاهده اطلاعات PCI و USB
برای مشاهده سختافزارهای متصل از طریق باس PCI یا USB میتوانید از دستورات زیر استفاده کنید.
نمایش دستگاههای PCI
lspci
این دستور تمام دستگاههایی که بر روی PCI متصل هستند را نمایش میدهد.
نمایش دستگاههای USB
lsusb
این دستور لیستی از دستگاههای USB متصل به سیستم ارائه میکند.
اطلاعات باتری (در لپتاپها)
در لپتاپها بررسی وضعیت باتری میتواند برای فهمیدن زمان باقیمانده، میزان شارژ و سایر مشخصات مفید باشد.
مشاهده وضعیت باتری
upower -i /org/freedesktop/UPower/devices/battery_BAT0
اگر دستگاه باتری شناسه متفاوت داشته باشد، باید مسیر صحیح را بررسی کنید.
گزارش کامل سختافزار با lshw
ابزار lshw یکی از قدرتمندترین ابزارها برای گزارش کامل سختافزار سیستم است و میتواند یک گزارش جامع و قابلفهم ارائه دهد.
نصب lshw
در بسیاری از توزیعها لازم است این ابزار را نصب کنید. برای مثال در توزیعهای مبتنی بر Debian:
sudo apt install lshw
پس از نصب برای نمایش اطلاعات کامل:
sudo lshw
برای مشاهده خلاصهای از اطلاعات سختافزاری:
sudo lshw -short
مشاهده اطلاعات دیوایسها با lsscsi
اگر سیستم شما از دستگاههای SCSI یا شبیهسازی SCSI استفاده میکند، میتوانید از دستور زیر اطلاعات جامعی به دست آورید:
lsscsi
این دستور نام، نوع و مشخصات SCSI دستگاههای متصل را نمایش میدهد.
اطلاعات بایوس و UEFI
برخی اوقات نیاز است اطلاعات بایوس یا UEFI سیستم را بررسی کنید، مثلاً برای فهمیدن نسخه بایوس یا تاریخ آن.
مشاهده اطلاعات بایوس
sudo dmidecode -t bios
مشاهده اطلاعات سیستم
sudo dmidecode -t system
مشاهده اطلاعات مربوط به پردازنده
sudo dmidecode -t processor
dmidecode اطلاعات بسیار جزئی از سختافزار ارائه میدهد، از جمله سازنده، سریالها، تاریخ ساخت و مشخصات دقیق قطعات.
گزارش سیستم با inxi
ابزار inxi یکی از ابزارهای همهکاره برای جمعآوری اطلاعات سیستم است. این ابزار به صورت پیشفرض در برخی توزیعها نصب نیست، اما میتواند گزارش کاملی از سختافزار و نرمافزار سیستم ارائه دهد.
نصب inxi
در توزیعهای Debian:
sudo apt install inxi
نمایش خلاصه کامل سیستم
inxi -Fxz
علامت -z موجب میشود اطلاعات حساس مانند MAC Address و سریالها مخفی شوند تا گزارش عمومیتری ارائه شود.
استفاده از hostnamectl
علاوه بر تنظیم hostname، دستور زیر اطلاعات سیستم را نمایش میدهد:
hostnamectl
این خروجی شامل نام میزبان (hostname)، سیستمعامل، و نسخه کرنل است.
ابزارهای دیگر برای مشاهده اطلاعات
نمایش ماژولهای کرنل بارگذاریشده
lsmod
نمایش اطلاعات Firmware
sudo fwupdmgr get-devices
ابزار fwupdmgr برای نمایش اطلاعات Firmware و بهروزرسانی آنها کاربرد دارد.
جمعبندی
جمعآوری اطلاعات دقیق از سختافزار و وضعیت سیستم در لینوکس یکی از نیازهای اساسی مدیریت سرورها و سیستمهای حرفهای است. با استفاده از دستورات خط فرمان میتوانید تمام اطلاعات مورد نیاز را بدون نصب ابزارهای گرافیکی به دست آورید. در این مطلب به مهمترین دستوراتی که برای بررسی سیستم و سختافزار مورد نیاز هستند پرداختیم.
استفاده از این ابزارها به شما کمک میکند تا درک جامع و دقیقی از وضعیت سیستم به دست آورده و در موقعیتهایی مانند عیبیابی، گزارشدهی یا بهینهسازی تصمیمهای بهتری بگیرید.
