تحلیل رفتار کاربران یکی از مهمترین بخشهای مدیریت یک وبسایت است. بدون دادههای آماری، تشخیص اینکه کدام صفحات عملکرد بهتری دارند، کاربران از چه منابعی وارد سایت میشوند و کدام بخشهای سایت نیاز به بهبود دارند، دشوار خواهد بود. برای سالها Google Analytics یکی از ابزارهای اصلی این کار بود، اما افزایش توجه به حریم خصوصی کاربران، قوانین حفاظت از داده و پیچیدگی سیستمهای رهگیری باعث شده مفهوم Cookieless Analytics بیش از گذشته مورد توجه قرار بگیرد.
در روشهای سنتی، بسیاری از سیستمهای Analytics برای شناسایی بازدیدکنندگان و نگهداری اطلاعات مربوط به جلسات از کوکی استفاده میکنند. در مقابل، ابزارهای Cookieless تلاش میکنند بدون ذخیره کوکیهای Analytics روی مرورگر، اطلاعات مفید آماری را جمعآوری کنند.
یکی از شناختهشدهترین گزینهها در این حوزه Umami است. Umami یک ابزار متنباز و Privacy-focused برای تحلیل وب است که طبق مستندات رسمی خود از کوکی برای رهگیری استفاده نمیکند و دادههای بازدیدکنندگان را بهصورت ناشناس پردازش میکند. همچنین میتوان آن را روی سرور شخصی Self-host کرد.
اما Cookie-less Analytics چیست؟ آیا بدون کوکی میتوان آمار دقیقی از سایت داشت؟ چه تفاوتی با Google Analytics دارد و آیا حذف کوکی به معنی حذف کامل رهگیری کاربران است؟ در این مطلب به این پرسشها پاسخ میدهیم.
Cookieless Analytics چیست؟
Cookieless Analytics به مجموعهای از روشهای تحلیل وب گفته میشود که برای جمعآوری اطلاعات آماری ضروری، به ذخیره کوکیهای رهگیری در مرورگر کاربر وابسته نیستند.
در یک سیستم سنتی Analytics ممکن است برای تشخیص بازدیدکننده، حفظ Session یا اتصال چند بازدید به یک کاربر از شناسهای استفاده شود که در مرورگر ذخیره شده است. کوکی یکی از روشهای رایج برای نگهداری چنین شناسهای است.
در مدل Cookieless ، ابزار تحلیل وب تلاش میکند اطلاعات موردنیاز را بدون قرار دادن کوکی Analytics روی مرورگر جمعآوری کند. بسته به فناوری مورد استفاده، میتوان از اطلاعاتی مانند درخواست HTTP، زمان، مسیر صفحه، User-Agent، Referrer و سایر دادههای فنی برای ایجاد یک تصویر آماری از ترافیک استفاده کرد.
Umami نمونهای از این رویکرد است. مستندات رسمی آن اعلام میکند که Tracker این ابزار از کوکی استفاده نمیکند و کاربران را بین وبسایتهای مختلف رهگیری نمیکند.
Cookieless Analytics به این معنی نیست که سایت هیچ اطلاعاتی از بازدیدکنندگان جمعآوری نمیکند، بلکه آمار بازدید و رفتار کاربران را بدون استفاده از کوکیهای رهگیری بررسی میکند.
چرا تحلیل آمار سایت بدون کوکی اهمیت پیدا کرده است؟
افزایش اهمیت حریم خصوصی کاربران یکی از مهمترین دلایل توجه بیشتر به روشهای تحلیل آمار سایت بدون کوکی است.
امروزه کاربران حساسیت بیشتری نسبت به نحوه جمعآوری و استفاده از اطلاعاتشان دارند. از طرف دیگر، قوانین و مقررات مختلف حفاظت از داده هم صاحبان وبسایتها را ملزم کردهاند درباره نحوه جمعآوری، پردازش و نگهداری اطلاعات کاربران شفافیت بیشتری داشته باشند.
گوگل هم در معماری فعلی خود ابزارهایی مانند Consent Mode را برای مدیریت نحوه عملکرد Google Tags بر اساس رضایت کاربر ارائه کرده است. اگر کاربر اجازه استفاده از کوکیها یا ذخیرهسازی اطلاعات را ندهد، Google میتواند در برخی شرایط دادههای اندازهگیری را بدون استفاده از کوکی ارسال کند و برای جبران بخشی از اطلاعاتی که در این حالت در دسترس نیست، از مدلسازی آماری استفاده کند.
به همین دلیل، حتی Google Analytics در شرایط خاص میتواند بدون تکیه کامل بر کوکیها، بخشی از اطلاعات مربوط به بازدید و رفتار کاربران را اندازهگیری کند.
با این حال، باید بین Google Analytics همراه با Consent Mode و ابزارهایی که از ابتدا با رویکرد Cookie-less طراحی شدهاند، مانند Umami، تفاوت قائل شد.
در گوگل آنالیتیکس، حتی زمانی که از روشهای بدون کوکی استفاده میشود، دادهها همچنان در چارچوب زیرساخت و سرویسهای گوگل جمعآوری و پردازش میشوند. در مقابل، ابزارهایی مانند Umami را میتوان روی سرور و زیرساخت شخصی اجرا کرد و کنترل بیشتری بر دادههای جمعآوریشده داشت.
این تفاوت برای کسبوکارهایی اهمیت دارد که علاوه بر کاهش استفاده از کوکیهای رهگیری، میخواهند وابستگی خود به سرویسهای خارجی را نیز کاهش دهند و کنترل بیشتری بر دادههای آماری سایت خود داشته باشند.
آیا بدون کوکی میتوان بازدیدکنندگان سایت را تحلیل کرد؟
بله. اما ابتدا باید مشخص کنیم منظورمان از تحلیل چیست.
برای تحلیل آماری ترافیک، بخش زیادی از اطلاعات موردنیاز را میتوان بدون استفاده از کوکیهای رهگیری جمعآوری کرد. برای مثال، میتوان تعداد بازدیدها، صفحات مشاهدهشده، منبع ورود، نوع دستگاه، مرورگر، سیستمعامل و کشور بازدیدکننده را بررسی کرد.
Umami بر همین اساس عمل میکند. این ابزار اطلاعاتی مانند Pageview، Referrer، Browser، Operating System، Device Type و Country را برای تحلیل ترافیک در اختیار مدیر سایت قرار میدهد و رویکرد آن بر حفظ حریم خصوصی کاربران و عدم استفاده از کوکیهای رهگیری استوار است.
در نتیجه، مدیر سایت همچنان میتواند به بسیاری از پرسشهای مهم پاسخ دهد:
- کدام صفحات بیشترین بازدید را دارند؟
- کاربران بیشتر از چه منابعی وارد سایت میشوند؟
- بیشتر بازدیدها با چه دستگاههایی انجام میشوند؟
- کدام صفحات یا بخشهای سایت تعامل بیشتری ایجاد میکنند؟
- کاربران چه مسیری را در سایت طی میکنند؟
برای بسیاری از وبسایتها، همین اطلاعات بخش قابلتوجهی از نیازهای روزمره به ابزارهای Analytics را پوشش میدهد.
Umami چگونه بدون کوکی Session را تشخیص میدهد؟
یکی از پرسشهای رایج این است که اگر کوکی وجود نداشته باشد، Analytics چگونه میتواند بازدیدهای مختلف یک کاربر را در قالب یک Session تحلیل کند؟
بدون کوکی بودن به معنی ناتوانی در تحلیل Session نیست.
Umami برای تحلیل Session از یک شناسه یا Hash استفاده میکند که بر اساس برخی اطلاعات فنی درخواست، از جمله IP و User-Agent و اطلاعات مربوط به وبسایت، تولید میشود. به این ترتیب، فعالیتهای مربوط به یک بازدید میتوانند در قالب یک Session تحلیل شوند، بدون اینکه برای این منظور کوکی رهگیری در مرورگر کاربر ذخیره شود.
برای مثال، اگر کاربری وارد سایت شود و پنج صفحه مختلف را مشاهده کند، سیستم میتواند این بازدیدها را در چارچوب یک Session بررسی کند.
بنابراین این تصور که اگر کوکی وجود نداشته باشد، Analytics نمیتواند Session را تشخیص دهد دقیق نیست.
کوکی تنها یکی از روشهای شناسایی و ارتباطدادن فعالیتهای یک بازدیدکننده است و ابزارهای آنالیتیکس میتوانند از روشهای دیگری نیز برای تحلیل Session استفاده کنند.
آیا Cookieless Analytics کاملا ناشناس است؟
بدون کوکی بودن با کاملا ناشناس بودن یکسان نیست.
یک ابزار Analytics میتواند بدون استفاده از کوکی کار کند، اما همچنان برای تحلیل ترافیک اطلاعات فنی مختلفی مانند IP، User-Agent، Referrer، نوع دستگاه و زمان درخواست را پردازش کند.
Umami رویکرد Privacy-first دارد و اعلام میکند که برای Analytics از کوکی استفاده نمیکند و کاربران را بین وبسایتهای مختلف دنبال نمیکند.
با این حال، نحوه استفاده از قابلیتهای Analytics هم اهمیت دارد.
برای مثال، Umami امکان Identify کردن کاربران را هم فراهم میکند. در چنین شرایطی میتوان فعالیتهای یک کاربر واردشده به سایت را به یک شناسه مشخص مرتبط کرد. مستندات Umami در چنین سناریوهایی استفاده از یک شناسه داخلی کاربر را بهجای اطلاعاتی مانند Email توصیه میکنند.
بنابراین نباید فقط برچسب Cookie-less را معادل کاملا ناشناس در نظر گرفت.
میزان حفظ حریم خصوصی به نوع دادههای جمعآوریشده، نحوه پیادهسازی Analytics و قابلیتهایی که در سایت فعال شدهاند هم بستگی دارد.
اگر میخواهید تحلیل سایت بدون کوکی را شروع کنید، میتوانید با خرید سرور اومامی (Umami) با نصب آماده و بدون وابستگی به سرویسهای خارجی، آمار و رفتار کاربران سایت خود را بررسی کنید.
تفاوت Cookieless Analytics با Google Analytics چیست؟
Google Analytics یک پلتفرم گسترده برای تحلیل وبسایت و اپلیکیشن است و امکاناتی مانند تحلیل رویدادها، کمپینها، تبدیلها و عملکرد تبلیغات را ارائه میکند.
قبلا گفتیم که گوکل در معماری فعلی خود امکان اندازهگیری بدون کوکی را در چارچوب Consent Mode فراهم کرده است. در شرایطی که کاربر اجازه استفاده از برخی ذخیرهسازیها را نمیدهد، بسته به نوع پیادهسازی، امکان ارسال برخی دادههای اندازهگیری بدون کوکی وجود دارد و Google میتواند برای بخشی از دادههای ازدسترفته از مدلسازی استفاده کند.
بنابراین دقیق نیست که Google Analytics را فقط یک ابزار مبتنی بر کوکی بدانیم که هیچ روش بدون کوکی ندارد.
تفاوت مهم برای بسیاری از کاربران در نحوه مدیریت و محل نگهداری دادهها است.
در Google Analytics، دادهها به سرویسهای گوگل ارسال و در زیرساخت آن پردازش میشوند.
در مقابل، در نسخه Self-hosted ابزارهایی مانند Umami، نرمافزار Analytics را میتوان روی سرور خود اجرا کرد و دادههای مربوط به Analytics را در زیرساختی که خودتان مدیریت میکنید نگهداری کرد.
در نتیجه، اگر هدف فقط حذف کوکیهای Analytics باشد، Google Analytics هم راهکارهایی برای اندازهگیری بدون کوکی دارد.
اما اگر علاوه بر این موضوع، کنترل بیشتر روی دادهها و کاهش وابستگی به سرویسهای خارجی برای شما اهمیت داشته باشد، Self-hosting ابزارهایی مانند Umami میتواند گزینه متفاوتی باشد.
آیا Cookie-less Analytics برای سئو کاربرد دارد؟
Cookie-less Analytics مستقیم ابزار رتبهبندی در گوگل نیست و جایگزین Google Search Console نمیشود. با این حال، میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره رفتار کاربران و عملکرد محتوای سایت در اختیار متخصص سئو قرار دهد.
برای مثال، میتوان بررسی کرد:
- کدام صفحات بیشترین بازدید را دارند؟
- کاربران از چه منابعی وارد سایت میشوند؟
- کدام محتواها تعامل بیشتری ایجاد میکنند؟
- کاربران پس از ورود به یک صفحه چه مسیری را طی میکنند؟
- کدام صفحات یا CTAها بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند؟
Umami از UTM Tracking هم پشتیبانی میکند. بنابراین میتوان عملکرد منابع مختلف ورودی و کمپینها را با یکدیگر مقایسه کرد.
همچنین قابلیتهایی مانند Goals، Funnels و User Journeys امکان بررسی مسیر کاربران تا رسیدن به یک هدف مشخص را فراهم میکنند.
برای مثال، فرض کنید یک مقاله آموزشی منتشر کردهاید و در انتهای آن کاربر را به صفحه خرید محصول هدایت میکنید. با تعریف Event و Goal میتوان بررسی کرد چند نفر از مقاله به صفحه محصول رفتهاند و چه تعداد از آنها اقدام موردنظر را انجام دادهاند.
این اطلاعات میتواند برای تصمیمگیری درباره بهروزرسانی محتوا، تغییر CTA و بهبود لینکسازی داخلی مفید باشد.
محدودیتهای Cookie-less Analytics چیست؟
Cookieless Analytics در کنار مزایایی که دارد، محدودیتهایی نیز دارد.
یکی از مهمترین محدودیتها این است که اگر هدف شما ایجاد یک پروفایل بسیار دقیق و پایدار از یک کاربر در طول زمان و میان دستگاههای مختلف باشد، یک سیستم Cookieless و Privacy-focused ممکن است اطلاعات کمتری در اختیار شما قرار دهد.
البته ابزارهایی مانند Umami قابلیتهایی برای Identify کردن کاربران دارند، اما استفاده از این قابلیتها باید با توجه به نوع دادهای که ارسال میکنید و الزامات مربوط به حریم خصوصی انجام شود.
از طرف دیگر، نباید Cookieless Analytics را جایگزین تمام ابزارهای تحلیل دیجیتال دانست.
برای مثال، Google Search Console دادههایی درباره عملکرد سایت در نتایج جستجوی Google ارائه میکند که یک ابزار عمومی Analytics نمیتواند همان اطلاعات را بهطور مستقیم جایگزین کند.
همچنین سیستمهای تبلیغاتی، CRM، ابزارهای فروش و پلتفرمهای Product Analytics ممکن است اطلاعاتی ارائه کنند که در یک ابزار عمومی Analytics وجود ندارد.
بنابراین معمولا بهتر است Cookieless Analytics را بهعنوان یکی از اجزای سیستم تحلیل داده سایت در نظر بگیریم، نه جایگزین تمام ابزارهای موجود.
چگونه Cookie-less Analytics را روی سایت راهاندازی کنیم؟
در Umami، روند کلی راهاندازی نسبتا ساده است.
ابتدا باید Umami را روی سرور خود نصب کنید یا از نسخه میزبانیشده آن استفاده کنید. سپس وبسایت خود را در داشبورد اضافه کرده و Tracking Code مربوط به آن را دریافت میکنید.
کد رهگیری در سایت قرار میگیرد و پس از بارگذاری صفحات، دادههای مربوط به بازدیدها در داشبورد Umami نمایش داده میشوند.
بعد از راهاندازی اولیه میتوانید در صورت نیاز Eventهای موردنظر خود را تعریف کنید و قابلیتهایی مانند Goals، Funnels و UTM Tracking را برای تحلیل دقیقتر به کار ببرید.
اگر سایت شما با WordPress ساخته شده باشد هم روشهای مختلفی برای اضافه کردن اسکریپت Umami وجود دارد.
در این مرحله باید به مواردی مانند Cache، CDN و بهینهسازیهای سایت نیز توجه کرد تا اجرای اسکریپت و ارسال اطلاعات Analytics بهدرستی انجام شود.
آیا Umami بهترین گزینه برای Cookieless Analytics است؟
اگر به دنبال یک ابزار متنباز، سبک، Privacy-focused، بدون کوکی و قابل Self-host هستید، Umami یکی از گزینههایی است که میتوان بررسی کرد.
Umami امکاناتی مانند Custom Events، Goals، Funnels، UTM Tracking، User Journeys و API را ارائه میدهد و به همین دلیل فقط یک شمارنده ساده برای نمایش تعداد بازدیدها نیست.
در عین حال، Umami تنها گزینه موجود نیست. ابزارهایی مانند Matomo و Plausible نیز در سناریوهای مختلف برای تحلیل ترافیک و رعایت بیشتر حریم خصوصی مورد استفاده قرار میگیرند.
بنابراین انتخاب ابزار مناسب به نیازهای پروژه بستگی دارد، از جمله میزان پیچیدگی Analytics، نیاز به Self-hosting، امکانات موردنیاز و نحوه مدیریت دادهها.
جمعبندی
Cookieless Analytics روشی برای تحلیل ترافیک و رفتار کاربران است که بدون استفاده از کوکیهای رهگیری در مرورگر، اطلاعات موردنیاز برای تحلیل سایت را جمعآوری میکند.
این روش میتواند استفاده از کوکیهای رهگیری را کاهش دهد و برای وبسایتهایی که به حریم خصوصی و کنترل بیشتر بر دادهها اهمیت میدهند، گزینه مناسبی باشد.
با این حال، بدون کوکی به معنی بدون هیچ دادهای یا کاملا ناشناس نیست. یک سیستم Cookieless همچنان ممکن است اطلاعات فنی مختلفی مانند Pageview، Referrer، نوع دستگاه، مرورگر و سایر دادههای موردنیاز برای تحلیل ترافیک را پردازش کند.
از طرف دیگر، Cookieless Analytics به معنی حذف تمام مسئولیتهای مربوط به حریم خصوصی نیز نیست. نوع دادههای جمعآوریشده، نحوه پردازش آنها و قابلیتهایی که در سایت فعال شدهاند، همگی اهمیت دارند.
