آموزش بررسی دیسک و پارتیشن در لینوکس
اگر مدیریت سرورهای لینوکس یا سیستمهای دسکتاپ را بر عهده دارید، آشنایی با روشهای بررسی دیسک و پارتیشن در لینوکس یکی از مهمترین مهارتهایی است که باید داشته باشید. هنگام نصب هارد جدید، افزایش فضای استوریج، عیبیابی بوت سیستم، بررسی وضعیت دیسک یا مدیریت پارتیشنها، اولین قدم مشاهده اطلاعات دقیق دیسکها و ساختار پارتیشنها است.
خوشبختانه لینوکس ابزارهای متنوعی را برای این کار در اختیار مدیران سیستم قرار میدهد. برخی از این ابزارها تنها اطلاعات کلی دیسک را نمایش میدهند، در حالی که برخی دیگر جزئیاتی مانند نوع فایل سیستم، UUID، ظرفیت، وضعیت Mount و ساختار کامل پارتیشنها را در اختیار شما قرار میدهند.
در این مطلب با ۷ دستور کاربردی لینوکس آشنا میشوید که به کمک آنها میتوانید اطلاعات کامل دیسک و پارتیشن در لینوکس را مشاهده و بررسی کنید.
چرا بررسی دیسک و پارتیشن در لینوکس اهمیت دارد؟
تقریبا تمام عملیات مربوط به مدیریت فضای ذخیرهسازی با مشاهده اطلاعات دیسک آغاز میشود. بدون اطلاع از نام دیسک، اندازه، نوع فایل سیستم و ساختار پارتیشنها، انجام عملیات مدیریتی میتواند منجر به حذف اطلاعات یا انتخاب اشتباه دیسک شود.
بررسی دیسکها در سناریوهای مختلف کاربرد دارد. برای مثال هنگام نصب سیستمعامل جدید، اتصال SSD یا HDD جدید، اضافه کردن فضای ذخیرهسازی به ماشین مجازی، مدیریت سرورهای ابری یا حتی رفع خطاهای مربوط به Mount شدن پارتیشنها، ابتدا باید اطلاعات دیسک را بررسی کنید.
۱. مشاهده دیسکها با دستور lsblk
یکی از پرکاربردترین ابزارهای لینوکس برای مشاهده ساختار دیسکها، دستور lsblk است.
این دستور بدون نیاز به دسترسی Root، تمامی دیسکها، پارتیشنها و نقاط Mount را به صورت درختی نمایش میدهد و خوانایی بسیار خوبی دارد.
نمونه خروجی:
در این خروجی میتوانید موارد زیر را مشاهده کنید:
- نام دیسک
- ظرفیت دیسک
- پارتیشنهای موجود
- محل Mount
- نوع دستگاه
اگر بخواهید اطلاعات فایل سیستم نیز نمایش داده شود، میتوانید از دستور زیر استفاده کنید.
این گزینه اطلاعاتی مانند نوع فایل سیستم، UUID و برچسب هر پارتیشن را نیز نمایش میدهد.
۲. مشاهده اطلاعات کامل دیسک با fdisk
دستور fdisk یکی از قدیمیترین و در عین حال قدرتمندترین ابزارهای مدیریت پارتیشن در لینوکس است.
برای مشاهده تمام دیسکها و پارتیشنها از دستور زیر استفاده کنید.
خروجی شامل اطلاعاتی مانند موارد زیر است:
- ظرفیت هر دیسک
- نوع جدول پارتیشن
- اندازه سکتورها
- شماره پارتیشن
- نوع هر پارتیشن
- محل شروع و پایان پارتیشن
این دستور هنگام نصب لینوکس یا بررسی دیسکهای تازه متصل شده بسیار کاربردی است.
۳. مشاهده UUID و نوع فایل سیستم با blkid
هر پارتیشن در لینوکس دارای یک شناسه یکتا یا UUID است که سیستمعامل برای شناسایی آن از این شناسه استفاده میکند.
برای مشاهده این اطلاعات کافی است دستور زیر را اجرا کنید.
نمونه خروجی:
این دستور هنگام ویرایش فایل etc/fstab/ اهمیت زیادی دارد، چون معمولا توصیه میشود به جای نام دیسک از UUID استفاده شود.
برای اجرای پروژههای لینوکس و ایجاد یک محیط پایدار با منابع اختصاصی، میتوانید خرید سرور مجازی را بررسی کنید و زیرساخت موردنیاز خود را متناسب با نیاز پروژه انتخاب کنید.
۴. بررسی پارتیشنها با parted
اگر از دیسکهای GPT استفاده میکنید، ابزار parted انتخاب بسیار مناسبی است.
برای مشاهده اطلاعات دیسک دستور زیر را اجرا کنید.
در خروجی میتوانید موارد زیر را مشاهده کنید.
- نوع جدول پارتیشن
- ظرفیت دیسک
- نوع هر پارتیشن
- محل شروع و پایان
- اندازه هر پارتیشن
parted علاوه بر مشاهده اطلاعات، امکان ایجاد، حذف و تغییر اندازه پارتیشنها را نیز فراهم میکند.
۵. مشاهده فضای مصرف شده دیسک با df
گاهی هدف شما مشاهده ساختار پارتیشن نیست، بلکه میخواهید بدانید چه مقدار از فضای ذخیرهسازی مصرف شده است.
در این شرایط دستور df بهترین انتخاب است.
نمونه خروجی:
گزینه -h باعث میشود اندازهها به صورت قابل خواندن برای انسان مانند GB و MB نمایش داده شوند.
این دستور برای بررسی کمبود فضای ذخیرهسازی بسیار کاربردی است.
۶. مشاهده اطلاعات سختافزاری با hwinfo
در برخی توزیعهای لینوکس ابزار hwinfo اطلاعات بسیار کاملی درباره سختافزار سیستم ارائه میدهد.
پس از نصب این ابزار میتوانید دستور زیر را اجرا کنید.
اطلاعاتی مانند موارد زیر نمایش داده میشود.
- مدل دیسک
- سازنده
- شماره سریال
- ظرفیت
- رابط اتصال
- مشخصات سختافزاری
این ابزار بیشتر برای بررسی سختافزار و عیبیابی مورد استفاده قرار میگیرد.
۷. مدیریت دیسکها با ابزار گرافیکی GNOME Disks
اگر از محیط دسکتاپ استفاده میکنید و ترجیح میدهید بدون استفاده از ترمینال اطلاعات دیسک را مشاهده کنید، ابزار GNOME Disks گزینه بسیار مناسبی است.
این برنامه اطلاعات کاملی درباره دیسکها و پارتیشنها نمایش میدهد و امکانات مختلفی مانند موارد زیر را در اختیار شما قرار میدهد:
- مشاهده وضعیت دیسک
- بررسی SMART
- فرمت کردن دیسک
- ایجاد پارتیشن
- حذف پارتیشن
- Mount و Unmount
- مشاهده سلامت SSD و HDD
این ابزار برای کاربران تازهکار و مدیران سیستم که به رابط گرافیکی علاقه دارند بسیار مناسب است.
کدام دستور برای چه کاری مناسبتر است؟
هر ابزار برای هدف خاصی طراحی شده است و انتخاب صحیح آن باعث صرفهجویی در زمان میشود.
- اگر فقط میخواهید ساختار دیسکها را مشاهده کنید، lsblk بهترین گزینه است.
- اگر اطلاعات دقیق پارتیشنها و جدول پارتیشن مورد نیاز باشد، fdisk و parted انتخابهای مناسبتری هستند.
- برای مشاهده UUID و نوع فایل سیستم بهتر است از blkid استفاده کنید.
- اگر هدف بررسی فضای مصرف شده باشد، df سریعترین ابزار محسوب میشود.
- در نهایت اگر به اطلاعات سختافزاری نیاز دارید، hwinfo جزئیات بیشتری نسبت به سایر ابزارها ارائه میدهد.
جمعبندی
لینوکس ابزارهای متنوعی برای بررسی دیسکها و پارتیشنها در اختیار کاربران قرار میدهد و هر کدام کاربرد خاص خود را دارند. آشنایی با این دستورات به مدیران سیستم کمک میکند تا بدون نیاز به نرمافزارهای جانبی، وضعیت دیسکها، فایل سیستمها و فضای ذخیرهسازی را به سرعت بررسی کنند.
در عمل، بیشتر مدیران سیستم از ترکیب چند دستور استفاده میکنند. برای مثال ابتدا با lsblk ساختار دیسک را مشاهده میکنند، سپس با blkid شناسه UUID را بررسی میکنند و در نهایت با df -h میزان فضای استفاده شده را ارزیابی میکنند. این روش، تصویری کامل از وضعیت فضای ذخیرهسازی سیستم در اختیار شما قرار میدهد.